ul. Pogodna 2 lok. 14, 00‑785 Warszawa
tel. +48 513 468 655 dustin@dustinducane.com

Wytyczne TK? Co ja czytam.

Zaczynam się denerwować czytając niektóre wypowiedzi.

Jednakże, wytyczne Trybunału nie są stosowane przez sądy powszechne. W wydanych już po publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wyrokach Sądu Najwyższego oddalających skargi kasacyjne Auchan, Sąd Najwyższy – przyjmując ustalenia faktyczne sądów orzekających – położył nacisk na sens handlowy opłat, a nie na kwestię czy opłaty te blokowały rzeczywiście dostęp do rynku – piszą w komentarzu do wyroku TK Małgorzata Kozak, radca prawny i Joanna Niwińska, aplikant radcowski.

Primo – Trybunał Konstytucyjny nie wydaje wytycznych. Nie jest to jego rola w systemie prawnym.

Duo – Proponuję lekturę wyroków sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, sądy od lata przyglądają się konkretom każdej sprawy z zakresu opłat półkowych. Sieci masowo przegrywają sprawy bo ich praktyki są rażąco i jednoznacznie sprzeczne z prawem. Nie prawo jest złe – postępowanie sieci jest naganne. Trybunał zacytował sądy powszechne i Sądu Najwyższego w swoim wyroku. O czym doskonale wiedzą albo powinni wiedzieć obrońcy opłat.

Edit: Dostawca dzisiaj dzwonił i się pytał czy wygra przed sądem bo mu handlowcy mówią że Trybunał rozstrzygnął niekorzystnie na rzecz dostawców. Bzdura i kłamstwo.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 października 2014 r. z uzasadnieniem

Do pobrania.

Wyrok pobrany ze strony Trybunału Konstytucyjnego.

Po pierwsze, celem zaskarżonego przepisu jest przeciwdziałanie nadużyciom pozycji rynkowej przez przedsiębiorców w relacjach z innymi przedsiębiorcami, które skutkują utrudnieniem dostępu do rynku. Zaskarżony przepis stanowi reakcję prawodawcy na praktyki przedsiębiorców o silnej pozycji rynkowej. Pobierali oni bowiem m.in. opłaty za: a) przyjęcie towaru do sieci sprzedaży, b) umieszczenie na półkach sklepowych, c) wpisanie towaru do sieci teleinformatycznej nabywcy, d) konsultacje z nabywcą, e) ekspozycję towaru, f) reklamę towaru, g) usługi logistyczne; h) usługi marketingowe; i) wprowadzenie nowego towaru do sprzedaży, a ponadto różnego rodzaju „bonusy od obrotów” oraz „rabaty potransakcyjne”. Senat, zgłaszając poprawkę, w wyniku której uchwalono zaskarżony przepis, dał „wyraz swemu przekonaniu o naganności stosowanych przez duże sklepy praktyk pobierania dodatkowych opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży” (uzasadnienie uchwały Senatu z 21 czerwca 2002 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). ”

Analiza orzecznictwa sądowego jednoznacznie potwierdza, że art. 15 ust. 1 pkt. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie jest irrelewantny z perspektywy założonego przez prawodawcę celu (zob. wyroki cyt. w pkt 1 tej części uzasadnienia).

Po drugie, dostrzegając wielowątkowość i złożoność ekonomicznych aspektów opłat, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, należy stwierdzić, że przepis ten nie utrudnia realizacji założonego przez prawodawcę celu.

Po trzecie, zaskarżony przepis uzupełnia w obrocie prywatnoprawnym publicznoprawny zakaz nadużywania pozycji dominujące zawarty w art. 9 ust. 2 pkt 4 oraz 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.; dalej: ustawa o ochronie konkurencji).

Po czwarte, zaskarżony przepis, podobnie jak wiele innych regulacji zawartych w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (np. art. 15 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy) należy uznać za przydatne narzędzie operacjonalizacji konstytucyjnego standardu ochrony praw i wolności w stosunkach między podmiotami prawa prywatnego.

Po piąte, oceniając przydatność zaskarżonego przepisu, nie sposób nie dostrzec stabilnej tendencji w orzecznictwie sądowym odnośnie do negatywnej kwalifikacji praktyki pobierania przedmiotowo istotnych opłat. Działanie polegające na uzależnianiu przyjęcia towaru do sprzedaży od spełnienia przez dostawcę dodatkowych świadczeń stanowiło czyn nieuczciwej konkurencji także w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 2002 r.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżony przepis ograniczając wolność prowadzenia działalności gospodarczej jednego podmiotu (tj. przedsiębiorcy przyjmującego towar do sprzedaży), jest niezbędny do ochrony wolności prowadzenia działalności gospodarczej innego podmiotu (tj. przedsiębiorcy dostarczającego towar do sprzedaży), którego dostęp do rynku lub pozycja na rynku – z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej i okoliczności faktyczne – jest zależna od działań przedsiębiorców przyjmujących towary do sprzedaży.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżony przepis jest również niezbędny dla prawidłowej realizacji wolności umów, a w konsekwencji ochrony normy kompetencyjnej wywodzonej z art. 3531 k.c. ” – a to pstryk w oko wszystkim obrońcom opłat półkowych.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził też, że nie stanowi mniej dolegliwego ograniczenia wolności gospodarczej regulacja zawierająca kazuistyczne wyliczenie niedozwolonych postanowień umownych o opłatach za „przyjęcie towaru do sprzedaży”. ” – byłaby to nieprawidłowa technika legislacyjna i tylko zależy obrońcom na takie rozwiązanie, wtedy mogą nazwać premię pieniężną ‚opłatą za doradztwo marketingowe’ i po problemie.

Po drugie, zaskarżony przepis nie stanowi nadmiernego ograniczenia, gdyż orzekający w sprawie czynu nieuczciwej konkurencji sąd powszechny został przez prawodawcę wyposażony w kompetencję szczegółowej oceny i zróżnicowania każdego wypadku pobrania opłaty w zależności od towarzyszących temu okoliczności faktycznych i prawnych. Kompetencja sądu ma postać złożonej czynności konwencjonalnej, której realizacja wymaga uprzednio dokonania wielu ocen cząstkowych, które łącznie dopiero pozwalają na sformułowanie oceny definitywnej (tj. stwierdzenia, że popełniono czyn nieuczciwej konkurencji).

„Trafnie podkreśla się, że „nie można jednak wykluczyć, że między dostawcą a kupującym mogą być nawiązywane relacje umowne, które będą uzasadniały obowiązek świadczenia pieniężnego po stronie dostawcy wówczas, gdy będą one stanowiły ekwiwalent świadczeń ze strony kupującego, polegającego na innych świadczeniach niż sprzedaż samego towaru. Dyspozycją art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. nie są objęte sytuacje, w których obowiązek świadczenia pieniężnego powstaje jako ekwiwalent świadczeń kupującego, nieobjętych treścią umowy sprzedaży. Dopuszczalność ich zawarcia wynika z obowiązującej zasady swobody umów” (wyrok SA w Warszawie z 28 października 2011 r., sygn. akt VI ACa 392/11, Lex nr 1102649). O nieuczciwości dodatkowych postanowień umownych świadczy w szczególności brak ekwiwalentności świadczenia otrzymanego za pobraną „opłatą inna niż marża handlowa” (wyrok SA w Warszawie z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa 391/08, Lex nr 1120126; wyrok SO w Krakowie z 2 września 2008 r., sygn. akt IX GC 102/08, Lex nr 52231 i por wyrok SA w Krakowie z 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa 1028/08, niepubl.). Pogląd ten należy uznać za dominujący w doktrynie prawa (zob. np. M. Bernatt, T. Skoczny, uwagi do art. 15 [w:] Ustawa…, s. 612-613 i powołana tam literatura oraz por. C. Banasiński, M. Bychowska, Ekonomiczne aspekty…, s. 4-11). Na konieczność oceny ekwiwalentności świadczeń wskazuje również orzecznictwo Sądu Najwyższego (np. wyrok z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 23/08, OSNC-ZD nr 1/2009, poz. 14) oraz sądów niższych instancji (np. wyroki SA w Warszawie z: 2 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa 391/08, Lex nr 1120126; 5 grudnia 2007 r., sygn. akt I ACa 1053/07, Lex nr 516530). ” – pisałem o tym że to żadne novum. Jednocześnie stwierdzam że nie spotkałem się z uczciwą umową marketingowo/reklamowo/promocyjną.

Trybunał Konstytucyjny, orzecznictwo i ekwiwalentność w praktyce sądowej

Czytam i słucham już hasła obrońców opłat półkowych o tym że sądy powszechne teraz muszą szczegółowo badać relacje stron oraz ekwiwalentności świadczeń.

Sądy powszechne i Sąd Najwyższy tak czynią od lat.

Zrobiłem szybki przegląd orzeczeń, oto niepełna lista spraw w których sąd wspomina o ekwiwalentności (format to data wyroku, sygnatura, rodzaj sądu, miasto) i standardowo tez o wnikliwym badaniu stosunku (95% spraw ostatecznie wygrał dostawca):

20121025 I CSK 147/12 SN

20121121 I ACa 618/12 oraz I ACa 619/12 SA Warszawa

20121205 I ACa 966/12 SA Poznań

20121211 V ACa 620/12 SA Katowice

20121219 I ACa 956/12 SA Kraków

20130117 I ACa 938/12 SA Warszawa

20130123 I ACa 671/12 SA Warszawa

20130124 I ACa 702/12 SA Szczecin

20130130 I ACa 1149/12 SA Poznań

20130208 I ACa 1399/12 SA Kraków

20130222 I ACa 790/12 SA Warszawa

20130226 I ACa 18/13 I ACz 2022/12 SA Poznań

20130228 I ACa 60/13 SA Kraków

20130305 I ACa 1059/12 SA Warszawa

20130314 I ACa 1123/12 SA Warszawa

20130315 I ACa 1101/12 SA Warszawa

20130410 I ACa 1173/12 SA Warszawa

20130416 I ACa 188/13 SA Kraków

20130419 V ACa 177/13 SA Gdańsk

20130429 I ACa 1420/12 SA Warszawa

20130522 I ACa 191/13 SA Gdańsk

20130524 I ACa 672/11 SA Warszawa

20130605 I ACa 1552/12 SA Warszawa

20130607 I ACa 430/13 SA Kraków

20130628 I ACa 1504/12 SA Warszawa

20130704 I ACa 49/13 SA Warszawa

20130710 I ACa 261/13 SA Poznań

20130711 VI ACa 1512/12 SA Warszawa

20130904 I ACa 321/13 SA Warszawa

20130904 I ACa 507/13 SA Poznań

20130917 I ACa 681/13 SA Poznań

20130927 I ACa 347/13 SA Warszawa

20130927 I ACa 420/13 SA Warszawa

20131009 I ACa 366/13 SA Warszawa

20131024 I ACa 500/13 SA Warszawa

20131024 I ACa 748/13 SA Warszawa

20131108 I ACa 501/13 SA Warszawa

20131115 I ACa 805/13 SA Warszawa

20131121 I ACa 1075/13 SA Wrocław

20131127 V ACa 673/13 SA Gdańsk

20140117 I ACa 1215/13 SA Warszawa

20140122 I ACa 1135/13 SA Poznań

20140314 I ACa 1261/13 SA Warszawa

20140321 I ACa 1247/13 SA Warszawa

20140404 I ACa 1402/13 SA Warszawa

20140606 I ACa 12/14 SA Warszawa

20100602 I ACa 294/10 SA Warszawa

20111108 XVI GC 248/10 SO Warszawa

20111123 I ACa 893/11 SA Gdańsk

20120203 I ACa 1363/11 SA Wrocław

20120710 I ACa 446/12 SA Poznań

20120809 I ACa 66/12 SA Warszawa

20120914 I ACa 600/12 SA Poznań

20121002 I ACa 864/12 SA Krakow

20121017 I CSK 119/12 SN

20121023 I ACa 356/12 SA Warszawa

Posiadam wszystkie orzeczenia w swoim archiwum wyroków – proszę o kontakt z prośbami o udostępnienie.

Update: Wyrok z uzasadnieniem.

O wyroku Trybunału dalej – POHiD

Przeczytałem dość obszerny wywiad dyrektora POHiD, pan Andrzeja Falińskiego.

„- Otóż ni mniej, ni więcej w swoim Komunikacie TK stwierdza na temat przepisu art. 15.1.4 uznk, że „Nie zakazuje on bezwzględnie pobierania opłat przez przedsiębiorców przyjmujących towar do sprzedaży w związku z realizacją umów zawartych z innymi przedsiębiorcami. W szczególności zaskarżony przepis nie wyklucza możliwości zawierania umów, których mocą jedna ze stron zobowiąże się do uiszczenia oznaczonej sumy pieniężnej w zamian za świadczenia polegające na reklamie lub szeroko rozumianej promocji towarów albo innego rodzaju świadczenia związanego z transportem, składowaniem lub ekspozycją towaru, który jest przedmiotem umowy sprzedaży lub innej” – wskazuje Faliński.”

Skądś znam te twierdzenia – o chyba z orzeczeń sądowych! Które obrońcy opłat niezmiennie krytykują.

Trybunał Konstytucyjny powtórzył wykładnię stosowaną przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy. Nie ma w wyroku Trybunału niczego nowego. Obrońcy opłat półkowych szukają na siłę novum. Chyba przygotuje omówienie orzecznictwa bo nie mogą już czytać o możliwości zawierania umów i ekwiwalentności.

Aha – jeszcze nigdy nie spotkałem się z przypadkiem dostawcy zainteresowanego cudownymi zyskownymi dodatkowymi umowami promocyjnymi. Takie umowy stanowią teoretyczną (mityczną) kategorię ekonomiczną i prawną.

Update: Mój wpis o tym że praktyka sądowa niczym się nie różni od stanowiska TK.

 

Pilne – Trybunał Konstytucyjny uznał zgodność przepisów dot. opłat półkowych za zgodnych z Konstytucją.

Sprawa SK 20/12 (inicjatywa SCA PR) – wyrok z dnia 16 października 2014 r. Pisałem już o skardze.

Porażka obrońców opłat.

„Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest rozwiązaniem przydatnym do realizacji celu zakładanego przez prawodawcę oraz odpowiada potrzebom i strukturze rynku, na którym dominują wielkopowierzchniowe obiekty handlowe. ”

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżony przepis ograniczając wolność prowadzenia działalności gospodarczej jednego podmiotu (tj. przedsiębiorcy przyjmującego towar do sprzedaży), jest niezbędny do ochrony wolności prowadzenia działalności gospodarczej innego podmiotu (tj. przedsiębiorcy dostarczającego towar do sprzedaży), którego dostęp do rynku lub pozycja na rynku jest zależna od działań przedsiębiorców przyjmujących towary do sprzedaży.  Zaskarżony przepis jest również niezbędny dla prawidłowej realizacji wolności umów, a w konsekwencji ochrony normy wywodzonej z art. 3531 k.c.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie stanowi nadmiernego ograniczenia wolności działalności gospodarczej. Nie zakazuje on bezwzględnie pobierania opłat przez przedsiębiorców przyjmujących towar do sprzedaży w związku z realizacją umów zawartych z innymi przedsiębiorcami.

Nie każda opłata pobrana przez przedsiębiorcę „przyjmującego towar do sprzedaży” jest czynem nieuczciwej konkurencji. Ponadto zaskarżony przepis nie stanowi nadmiernego ograniczenia, gdyż orzekający w sprawie czynu nieuczciwej konkurencji sąd powszechny został przez prawodawcę wyposażony w kompetencję szczegółowej oceny i zróżnicowania każdego wypadku pobrania opłaty w zależności od towarzyszących temu okoliczności faktycznych i prawnych.

[Wszystkie podkreślenia są podkreśleniami własnymi TK]

Pozostaje sprawa SK 22/14 (argumenty o niezgodności art. 20 i 22 zostaną na pewno oddalone). Patrząc na uzasadnienie wyroku jestem pewny ze ta skarga zostanie oddalona.

Widzę że już się pojawiają  zmienione argumenty w obronie opłat.

Po pierwsze – ‚przecież Trybunał nie zajął się kwestią zarzutu naruszenia zasad poprawnej legislacji’ – Oczywiście że się zajął ale w sposób pośredni. Gdyby przepis był nieprecyzyjny to by nadmiernie ograniczał swobodę gospodarczą.

Po drugie – ‚Sądy muszą badać ekwiwalentność i świadczenia wzajemne’ – żadna tu rewolucja, Sąd Najwyższy oraz sądy powszechne doskonale o tym wiedzą. Niestety, dla pobierających, prawie żadna umowa promocyjna/marketingowa/logistyczna/blabla nie wytrzymuje takiej analizy w świetle jej postanowień czy stosowania.

Niestety wiem że nadal będą czytał o swobodzie działalności gospodarczej w kolejnych odpowiedziach na pozew i apelacjach.

Za kilka lat Komisja Europejska zakaże opłaty półkowe – zobaczymy co obrońcy wtedy wymyślą.

PS przeczytałem stanowisko Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Nie zgadzam się z argumentami o tym że ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji należy do prawa konkurencji.

Znalazłem w stanowisku cytat z  Zielonej Księgi Komisji Europejskiej w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów spożywczych – cóż na mojej stronie jest identyczny.

Inny artykuł.

Update: Kolejny artykuł.

Update 2: Mój wpis o tym że praktyka sądowa niczym się nie różni od stanowiska TK.

Update 3: Wyrok z uzasadnieniem.

Update 4: Postanowieniesprawie SK 22/14.

Nowy wywiad w Gazecie Prawnej – Skarga Konstytucyjna Kaufland

W związku z nową ale z całym szacunkiem dla autorów, nudną i wtórną skargą konstytucyjną jednej z sieci (identyczna z leżącą w Trybunale pod tym adresem, SK 20/12), wypowiedziałem się w Gazecie Prawnej.

„– Dostawca płaci za pseudousługi dotyczące cudzych produktów. Poza tym katalog ma ściągnąć klientów do placówki, zwiększając obrót sieci. Produkty znajdujące się w katalogu są już własnością sieci i zostały kupione jednorazowo, w większej liczbie dla potrzeb katalogu. Większa liczba może brzmieć pozytywnie, ale każdy taki zakup następuje po cenie niższej od cennikowej, normalnej dla dostawcy. Jego marża znika, a jeszcze dostaje fakturę za „usługi marketingowe” produktów, które już nie są jego własnością – tłumaczy mec. Du Cane.”

Skarży się podmiot że prawo a właściwie sądy zabraniają mu zawierania dodatkowych umów z dostawcami dotyczącymi ‚usług’ sieci.

Prawo nie zabrania świadczenia usług przez sieci handlowych.

Prawo zabrania stosowania dodatkowych opłat, oprócz marży, za przyjęcie towarów do sprzedaży.

Jako że sieci handlowe ukrywają dodatkowe opłaty pod pozornymi usługami, kwestionowane są ich ‚usługi’.

Skarga zostanie oddalona bo kwestionowana jest wykładnia, a zresztą wykładnia jest prawidłowa bo zastosowana do okoliczności.

Update: Oczywiście Trybunał umorzył postępowaniesprawie.

Skarga Konstytucyjna w sprawie art. 15 ust. 1 pkt. 4) ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i kopiowanie mojego artykułu

Odkryłem w zbiorach Sejmu skargę konstytucyjną  „S P Polska” sp. z o.o.” w sprawie pewnego przepisu

Skarga jest z maja 2009 r. Tekst jest dostępny tutaj.

Trybunał ‚wstępnie’ odmówił zajęcia się sprawą w postanowieniu z dnia 9 lutego 2012 r., Ts 127/09, „Przywołane w skardze konstytucyjnej zasady prawidłowej legislacji oraz określoności przepisów prawa nie tworzą po stronie jednostek prawa podmiotowego.” 

Sieć handlowa złożyła zażalenie. Być może Trybunał się zajmie sprawą w powiększonym składzie.

Przy okazji przeczytałem stanowisko Sejmu w sprawie, tekst dostępny pod tym linkiem.

Str. 20-22 stanowiska to po prostu CTRL+C z mojego artykułu „Obecny stan prawa w kwestii tzw. opłat połkówych”, Glosa 3/12- lista rodzajów opłat.  ‚Kancelarie finansowe’ kopiują listy opłat z tej strony internetowej, jeszcze nie spotkałem się z skopiowaniem przez organu władzy…

Pozwolę sobie więc na pewne cytaty ze stanowiska.

Z przepisów Konstytucji i ugruntowanego orzecznictwa sądu  konstytucyjnego wynika, że wolność działalności gospodarczej nie ma charakteru absolutnego i może zostać w pewnych sytuacjach ograniczona, co może jednakże nastąpić wyłącznie w formie ustawowej i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Jakkolwiek w orzecznictwie podkreśla się, że zakres znaczeniowy określenia „ważny interes publiczny” jest szerszy niż katalog wartości wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji jako materialne podstawy (przesłanki) dopuszczalności ograniczenia praw i wolności unormowanych w rozdziale II Konstytucji (zob.  przykładowo wyroki TK z: 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt K 10/97; 29 kwietnia 2003 r., sygn. akt SK 24/02), to przy ocenie sposobu wyważenia przez ustawodawcę kolidujących ze sobą wartości zwykło się odwoływać do metodyki „testu proporcjonalności” wypracowanej na gruncie tego ostatniego przepisu.”

W rezultacie, sieci handlowe, będąc współcześnie istotnym komponentem segmentu sprzedaży detalicznej – a więc pośrednictwa w sprzedaży towarów odbiorcom finalnym – dysponują, z reguły, znaczącą przewagą kontraktową w stosunku do dostawców.”

W praktyce orzeczniczej zwraca się z reguły uwagę na trzy zasadnicze elementy oceny stanu faktycznego istotne dla kwalifikacji opłaty z punktu widzenia art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.: możliwość negocjowania obowiązku jej poniesienia lub  wysokości, ekwiwalentność świadczeń stron oraz ustalone zwyczaje i praktyka  obrotu. Istotne będzie w tej perspektywie przede wszystkim to, czy analizowane  opłaty nie są kreowane sztucznie, jedynie w celu zwiększenia zysku przedsiębiorcy  (sieci handlowej) i czy mają uzasadnienie w realnie ponoszonych kosztach lub też czy dotyczą kosztów, jakie zgodnie ze zwyczajem i praktyką obrotu w danej branży powinny być pokrywane przez sprzedawcę z uzyskanej marży (co do innych faktorów  zob. M. Mioduszewski, J. Sroczyński [w:] Ustawa…, red. M. Zdyb, komentarz do art. 15, uw. 99 i n.).”

Update: Skarga nieuzasadniona.

Update: Wyrok z uzasadnieniem.

Update: Postanowienie w innej sprawie.

Strona 2 of 212